QTV - Ở vùng cao, chợ là nơi giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, nơi hội tụ những giá trị tinh thần, là một nét đẹp văn hóa độc đáo mang đặc trưng vùng miền. Khi trên khắp các bản làng, cây mận đơm hoa trắng, cây đào nở những nụ hồng chúm chím, là lúc đồng bào xuống chợ sắm những vật dụng cần thiết, chuẩn bị cho một năm mới sắp bắt đầu.

Xuân này, về Tiên Yên đi chợ phiên Hà Lâu, một trong những phiên chợ vùng cao nổi tiếng vùng Đông Bắc, để cảm nhận được những điều khác biệt.
 

Bà con thôn bản xuống chợ chọn mua lá dong cho ngày tết

Quanh co đường lên chợ phiên

Chợ Hà Lâu nằm trên dãy núi cao trùng điệp phía bắc huyện Tiên Yên. Từ trung tâm thị trấn đi khoảng 1 tiếng xe máy cho đoạn đường khoảng 30km, qua quốc lộ 4B nối với Đình Lập, Lạng Sơn, đến ngã ba Khê Mô rẽ lên con đường núi ngoằn nghèo đã được bê tông hoá kiên cố, đến đỉnh cao nhất, đó chính là thủ phủ của xã Hà Lâu, nơi diễn ra phiên chợ mỗi tuần.

7h30 sáng chủ nhật cuối cùng của năm, chúng tôi có mặt tại khoảng sân vui chơi trẻ em trước trụ sở UBND xã Hà Lâu, phía trước, chợ đã bắt đầu tấp nập. Trong bảng lảng sương sớm vùng cao, bên cây cầu treo vững chắc, chợ Hà Lâu hết sức nên thơ. Lấp ló trong sương sớm, từng tốp các cô sơn nữ, các anh thanh niên dân tộc Dao, Tày, Sán Dìu... từ khắp các bản làng nô nức xuống chợ. Men theo con đường bản ngoằn nghoèo uốn lượn, những chàng trai, cô gái súng sính trang phục truyền thống sặc sỡ hoa văn. Khuôn mặt ai cũng háo hức niềm vui, có lẽ đã thao thức cả đêm vì niềm vui phiên chợ tết. Đâu đó không khó để bắt gặp ánh mắt ngây thơ và nụ cười hồn nhiên của các em nhỏ miền sơn cước.

Chợ phiên Hà Lâu chỉ họp duy nhất một lần vào ngày chủ nhật hàng tuần. Theo lời kể của người dân địa phương, ngày thường phải đến tầm 9h30 - 10h chợ mới đông, vì hầu hết dân bản phải vượt đường rất xa mới tới được chợ. Nhưng vào phiên chợ tết, mọi người thường đến đông vui và cũng sớm hơn. Sau cả một năm bận rộn việc nương rẫy, bà con các thôn bản lại tập trung về đây mỗi dịp tết đến xuân về, vừa để mua sắm vùa để giao lưu như đi lễ hội.

Người dân các thôn bản xuống chợ qua cầu treo Hà Lâu

Theo anh Bế Văn Ngò, Cán bộ Văn hoá xã Hà Lâu: "Chợ Hà Lâu được chính thức hình thành từ năm 2000, trước đó bà con dân bản thường đem những sản phẩm tự sản xuất hoặc lượm được từ trên rừng bán hoặc đổi lấy những vật dụng phục vụ cho cuộc sống gia đình, nhưng các điểm bán này thường không tập trung. Từ khi chợ được xây dựng trên một khoảnh đất bằng phẳng ngay trung tâm xã nên việc giao thương của bà con cũng thuận tiện hơn".

Phong phú các mặt hàng

Chợ phiên ngày tết không chỉ thu hút bà con bởi không khí tấp nập mà còn ở sự phong phú của các loại mặt hàng. Đến chợ xuân, bà con thường đem bán những nông sản dư thừa như cây mía, nắm rau, mật ong, nấm hương, măng khô, các loại cây rừng, lá thuốc... và mua mỡ, cá khô, vải, thuốc, chỉ.... Đặc biệt, những thứ không thể thiếu cho ngày tết đó là lá dong gói bánh chưng, một ít thịt lợn, đỗ xanh, gạo nếp... được bà con dân bản vượt đường xa đem xuống bán và mua... Những bó lá dong lấy từ trên rừng về được bán với giá 15 - 20.000đ/bó.

Một góc chợ Hà Lâu rất đặc trưng - là nơi bán rất nhiều rễ cây rừng để ngâm rượu, làm thuốc chữa bệnh. Những loại rễ cây được người dân tộc ở Hà Lâu sử dụng làm thuốc từ nhiều đời nay được người miền xuôi ưa chuộng. Để lấy được những loại rễ quý này thì phải vào rừng sâu tìm kiếm rất vất vả.

Bên cạnh đó, một mặt hàng không thể thiếu trong phiên chợ ngày tết đó là quần áo, giày dép, chăn chiếu được đem từ dưới xuôi lên. Mỗi khi họp chợ bà con vùng cao mới có thể chọn mua được quần áo mới thay vì phải vượt 30km xuống thị trấn Tiên Yên. "Ngày thường muốn mua quần áo mới không có, chỉ đến chợ phiên vào chủ nhật hàng tuần mới có thôi, mà hàng hoá không nhiều, cũng không có mẫu mã đẹp như chợ tết. Năm nào tôi cũng đi sắm cho mình một bộ quần áo mới mặc đầu năm" - chị Vi Thị Xuân, dân tộc Tày, thôn Bắc Lù chia sẻ.
 

Quần áo phong phú màu sắc trong phiên chợ Tết

Nơi hội tụ các giá trị văn hoá

Không có những sắc màu thổ cẩm đa dạng như ở Bắc Hà, không lãng mạn và độc đáo như chợ tình Sa Pa, chợ Hà Lâu vẫn có những nét đặc sắc khó quên. Phiên chợ tết, khi mùa xuân đã làm bung nở những cánh hoa đào hồng rực, các chàng trai, cô gái Dao, Tày, Sán Dìu... lại rủ nhau xuống chợ gặp gỡ, giao lưu. Có một điều lạ là, ở hầu hết các phiên chợ vùng cao, thường là từng tốp nam, tốp nữ đi riêng, và ở Hà Lâu cũng vẫn còn vẹn nguyên nét văn hoá độc đáo ấy.

Xuống chợ, có người chọn mua được cho mình một bộ quần áo mới, có người xách về được cân thịt, cây mía, hay gói kẹo cho lũ trẻ...., có người xuống chợ chỉ để đi ngắm tất cả các mặt hàng, trò chuyện với từng người mình gặp và ra về với nụ cười thoả mãn được giải toả sau những ngày trên nương không bầu bạn.

Chị Lê Thị Hoa, dân tộc Tày, thôn Nặm Mìn hôm nay xuống chợ để bán vài cây mía nhà trồng được để mua mấy thứ về gói bánh chưng tết, hồ hởi nói: "Hà Lâu chúng tôi là xã nghèo, ngày thường ai ai cũng bận đi làm trên nương rẫy, chỉ có đến phiên chợ cuối năm mới đông đúc được thế này thôi. Hầu như ai cũng thích đi chợ tết, vì vừa có nhiều thứ để mua, để xem, lại vừa đông và nhộn nhịp. Chợ tết đối với đồng bào vùng cao vui lắm".

Chia tay phiên chợ tết Hà Lâu khi trời đã ngả chiều, cây cầu bắc qua khe Hà Lâu đã rộn rã bước người đi từ cả hai phía; Trong chợ, tiếng nói cười, ngã giá vẫn râm ran; Bên ngoài, từng tốp nam thanh nữ tú vẫn đang trò chuyện, cười đùa, chợt thấy lòng bâng khuâng khi phía trước, con đường xuống núi đang uốn khúc xuân về.

Hằng Ngần