QTV - Cũng giống như các dân tộc khác, Tết Nguyên Đán của người Sán Chỉ ở huyện Bình Liêu, Quảng Ninh thường được bắt đầu từ 25, 26 tháng Chạp đến hết rằm tháng Giêng. Ngày tết của người Sán Chỉ mang đậm bản sắc riêng, độc đáo với những phong tục tập quán tốt đẹp, lễ hội đặc sắc.

Người Sán Chỉ sẽ tạm dừng những công việc làm ăn của mình trước ngày 20 tháng Chạp để tập trung chuẩn bị cho một cái Tết Nguyên Đán thật tươm tất, đầy đủ. Mọi người trong gia đình cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, đàn ông sẽ phụ trách việc sửa sang lại nhà cửa, phụ nữ sẽ đi chợ sắm sửa đồ dùng, may quần áo mới cho gia đình đón tết.

Trang phục đặc trưng của người sán chỉ

Trang phục đặc trưng của người Sán Chỉ

Lương thực trong những ngày tết của người Sán Chỉ cũng được chuẩn bị rất chu đáo. Hai hoặc ba nhà chung nhau thịt một con lợn, thịt lợn sẽ được gói lại bằng lá dong hoặc lá ỏng và treo lên gác bếp đến bữa sẽ mang xuống để sử dụng trong những ngày tết. Người Sán Chỉ thường tự làm bánh chưng, bánh chưng của người Sán Chỉ có hình trụ dài thường được gọi là “cây bánh” , bánh chắc nịch, thơm dẻo, nhân bánh được làm bằng gạo lương mới quyện với lá kim lông đỏ dã nhỏ và thịt lợn ba chỉ.

Ngày 30 Tết là ngày quan trọng và đặc biệt nhất trong năm, mọi công việc chuẩn bị cuối cùng được thực hiện rất khẩn trương, bàn thờ tổ tiên được lau chùi sạch sẽ, giấy đỏ được dán lên cổng, các cửa ra vào, bàn thờ tổ tiên, cối xay, cối giã gạo... Theo quan niệm của người Sán Chỉ, giấy đỏ tượng trưng cho một năm mới tốt lành, niềm vui trong cuộc sống, một mùa màng bội thu, đồng thời còn mang ý nghĩa tâm linh là sự xua đuổi ma quỷ, cây trồng không bị chim, thú, sâu, bọ phá hoại.

Buổi chiều, các thành viên trong gia đình đều tất bật chuẩn bị cho mâm cơm cúng tổ tiên và bữa cơm tất niên. Mâm cơm dâng lên tổ tiên của người Sán Chỉ có thịt lợn, xôi 7 màu, bánh chưng còn nguyên chưa bóc lá, đặc biệt thịt gà dâng lên tổ tiên phải là gà trống, không quá già, không quá non, khỏe mạnh, lông óng mượt thì mới thiêng, tổ tiên mới  phù hộ. Các thành viên trong gia đình sẽ ngồi quây quần sum họp bên nhau nói chuyện tâm sự về những việc đã qua ở năm cũ và cùng nhau ngân nga bài hát “Slạn nin cọ” ( bài hát chúc mừng năm mới của người Sán Chỉ) chờ đến giây phút giao thừa. Giao thừa cũng là lúc gia chủ chọn hướng xuất hành thuận lợi cho gia đình mình trong năm mới.

Cùng nhau ca hát,

vui chơi trong những ngày đầu xuân mới

Buổi sáng ngày mồng 1 Tết người Sán Chỉ kiêng đi ra khỏi nhà, đến buổi chiều chủ nhà và con trai lớn sẽ đi chúc tết các gia đình trong thôn bản. Họ chúc nhau sức khỏe dồi dào và công việc thuận lợi trong năm mới, người lớn sẽ mừng tuổi cho trẻ con bằng kẹo bánh hoặc tiền lẻ. Sáng mồng 2 các cặp vợ chồng sẽ về chúc tết bên nhà ngoại, ngày mồng 3 cũng là lúc người Sán Chỉ cùng nhau tổ chức hội xuân. Ngoài những trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, đánh quay, đánh cừ, ném còn thì tục lệ hát Sọong Co không thể thiếu trong những ngày này. Họ hát giao duyên, các bản hát đối với nhau, hát nhóm nam nữ, nội dung của các bài hát đề cập đến nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội: từ tình yêu đôi lứa, tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước, tình yêu lao động.

Người Sán Chỉ có một tục lệ khai xuân rất độc đáo, đó là tục lệ “ trồng ngô”, họ chọn ngày dần để đi khai xuân, tất cả các nhà trong xóm bản sẽ tập trung giúp một nhà trồng ngô vào buổi sáng, đến đầu buổi chiều chủ nhà sẽ mời tất cả mọi người bữa ăn đầu năm, họ ăn uống, múa hát đến tận đêm mới về, sáng hôm sau họ lại đi giúp một nhà khác trong bản.

Các phong tục đầu năm là những nét đẹp trong truyền thống văn hoá của dân tộc Sán Chỉ, vẫn luôn được bà con tiếp tục duy trì và gìn giữ, mang đậm ý nghĩa nhân văn sâu sắc và những giá trị tinh thần to lớn.

Việt Hưng