QTV - Không khí mùa xuân đang về khắp mọi nơi. Tại làng chài Vông Viêng, một mùa xuân mới cũng đang tràn ngập  với những người ngư dân quanh năm bám biển...

Xuân ấm áp theo nhịp chèo thuyền của cô gái làng chài

Từ bến tàu du lịch Bãi Cháy, xuôi về phía đông bắc khoảng 30km là tới làng chài Vông Viêng. So với những năm trước đây, Vông Viêng đã thay da đổi thịt, người dân sống chủ yếu trên những nhà bè nằm san sát nhau men theo các rìa đảo đá. Họ sống bằng nghề chài lưới, nuôi trồng hải sản ...tất cả tạo thành một cộng đồng thủy cư đặc biệt với hình ảnh của những chiếc phao bơi đậu trước cửa, những ngôi nhà kèo cột vào nhau chống giông bão.

Cư dân làng chài Vông Viêng thường là những người dân sống truyền từ đời này sang đời khác. Mỗi cái tết đi qua lại ghi dấu những đổi thay của một làng chài cách xa đất liền và điều thay đổi lớn nhất là nơi đây ngày càng hấp dẫn du khách bốn phương. Ngày tết, cũng giống như trên đất liền, ngoài những nét phong tục mang tính truyền thống của người Việt, ngư dân làng chài Vông Viêng lại đón tết với những hoạt động đặc sắc.

Niềm vui năm mới

Khoảng 28 - 29 tết, sau 1 năm bận rộn với công việc nghề biển, ngư dân bắt đầu đi chợ sắm tết. Thường thì mọi người hay đi tàu, thuyền lên chợ Hạ Long để chọn mua những món đồ phục vụ cho những năm mới. Đồ thờ cúng, con gà, thịt lợn, cây quất, cành đào, lá dong... là những thứ được bà con lựa chọn nhiều khi đi chợ tết.

Nhà anh Vũ Văn Bẩy, làm nghề buôn bán cá giống, năm nay sắm thêm được 1 tàu cá trị giá 110 triệu đồng, và tạo mới thêm một chiếc bè 25 triệu để phục vụ sinh hoạt cũng như nuôi cấy cá giống. Anh Bảy chia sẻ: "Năm nay mọi thứ với gia đình tôi khá ổn, kinh tế dồi dào hơn vì chúng tôi sản xuất được nhiều cá giống và giá bán cũng cao hơn. Tết này tôi cũng không sắm gì nhiều vì ti vi, đầu đĩa, tủ lạnh gì cũng đủ cả rồi, nên chỉ mua những vật dụng cần thiết trong mấy ngày tết thôi".

Anh Vũ Văn Bẩy (bên trái) bên căn nhà bè mới dựng

Vông Viêng có hơn 50 hộ gia đình với khoảng 300 nhân khẩu. Năm nay, số hộ gia đình nghèo đã giảm đi rất nhiều. Ông Vũ Văn Hùng -  Trưởng khu cho biết: "Năm nay được sự hỗ trợ tạo điều kiện của các cấp ngành, đặc biệt là Hiệp hội Du lịch đã hướng dẫn bà con hoạt động chèo đò đưa đón khách tham quan làng chài từ các tàu du lịch, cộng với việc nuôi trồng hải sản thuận lợi nên đời sống của bà con cũng được nâng lên rất nhiều. Tết này Vông Viêng còn 10 hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em mồ côi, người già neo đơn được nhận sự hỗ trợ của phường và khu.

Để chuẩn bị đón năm mới, người dân làng chài đã quét dọn, tu sửa lại bàn thờ gia tiên. Đây là việc làm rất quan trọng. Xuân về, Tết đến chính là dịp để tất cả các thành viên trong gia đình được quây quần bên nhau, báo cáo trước tổ tiên những thành quả đã đạt được, cùng nâng chén rượu mừng xuân, cầu chúc cho nhau những điều tốt đẹp, may mắn, con cháu được khỏe mạnh, làm ăn phát đạt.

Người dân làng chài Vông Viêng không có phong tục cúng Ông Công Ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm nên Tết Nguyên đán chỉ thực sự bắt đầu từ tối 30, trước đó, mọi công việc đều được diễn ra như ngày thường.

Phong tục đón tết của làng chài

Theo phong tục, tối 30 Tết, cả gia đình quây quần đoàn tụ bên mâm cơm tất niên, cùng chúc nhau chén rượu để tiễn năm cũ chuẩn bị đón năm mới may mắn và thuận lợi. Tục cúng giao thừa ở làng chài không long trọng như trên đất liền. Theo những người dân nơi đây kể lại, tối 30 người phụ nữ trong gia đình sẽ chuẩn bị sẵn một mâm cơm xôi gà cúng tổ tiên, nhưng vì ở làng chài không tiện như trên bờ nên mọi nghi thức cũng được đơn giản hóa.

Sáng mùng 1 Tết, khác với trên đất liền,  ở làng chài lại khá lặng lẽ. Bà Nguyễn Thị Nữ, 72 tuổi, đã gắn với Vông Viêng từ trước khi lọt lòng mẹ kể lại rằng: "Dân chài quan niệm mùng 1 tết nếu đi chúc tết thì nghĩa là đem cái lộc, cái may của mình đi cho người khác nên ngày mùng 1, chúng tôi thường ở nhà, ăn bữa cơm gia đình tạo sự đầm ấm và hy vọng được 1 năm no đủ".

Mùng 2 Tết, các gia đình thường bơi thuyền sang nhà người thân, hàng xóm hoặc bạn bè chúc năm mới bình an. Tuy nhiên, hầu hết những người dân làng chài chỉ đến chơi những gia đình họ thấy thực sự thân thiết với mình, để chúc nhau những điều tốt đẹp nhất. Tuy nhiên, với những gia đình không có điều kiện, mùng 2 tết đã là ngày bắt đầu một mùa làm ăn mới, công việc trở lại như bình thường, họ lại tiếp tục vác cần, mồi câu, lênh đênh trên những chiếc ghe nhỏ len lỏi qua những rìa đảo đá câu con mực, con ruốc và đem bán trên đất liền.

Theo phong tục truyền thống của người dân làng chài Vông Viêng, đầu năm mới, thường từ mùng 1 đến mùng 5 tết, các gia đình làm nghề biển bắt đầu xuất hành ra biển với những công cụ phục vụ cho công việc của mình. Trong ngày đầu tiên này, bắt buộc phải câu hay bắt được một con gì đó từ biển, nếu không coi như cả một năm kém may, thậm chí đói kém. Cũng như trên đất liền, ngư dân thường chọn những chiếc cần mới (với những gia đình có điều kiện) và mồi câu mới là những con tôm giả với ý nghĩa một năm mới với thật nhiều điều mới mẻ sẽ đến với mỗi gia đình.

Ở Vông Viêng có tục thờ thần biển quen gọi là ông Sông bà Biển và lễ cúng thuỷ thần linh đình mỗi khi nhà có việc hiếu, hỉ, lễ tết hay khởi đầu một mùa ra khơi mới. Ngày đầu năm, bên cạnh mâm cỗ đêm giao thừa cúng gia tiên và thủy thần nơi dựng bè, mỗi gia đình phải chuẩn bị lễ vật gồm một con gà với đĩa xôi ra trước cửa biển để cúng Đức Vua, quan trấn giữ cửa sông, cửa hải.
 

Một năm no ấm hứa hẹn lại về với người dân Vông Viêng

Xuân về, đến làng chài Vông Viêng, du khách còn được thưởng thức những điệu hò, câu hát khiến không khí thêm vui tươi, rộn rã. Đặc biệt, vào những ngày làng chài mở hội hay các ngày lễ tết đón năm mới (hội cúng thần biển mỗi khi bắt đầu một mùa ra khơi mới hay khi nhà có việc hiếu, hỉ), thanh niên nam nữ làng chài lại cất lên những khúc hát ghẹo, hát chèo đường giữa sóng nước mênh mang. Tất cả đã tạo nên sự độc đáo, sức hấp dẫn đến vô cùng, khiến cho làng chài thêm quyến rũ, cho mùa xuân thêm sắc màu.

Dù bao thăng trầm, biến đổi của cuộc sống nhưng bà con ngư dân làng chài Vông Viêng, TP Hạ Long vẫn giữ nguyên được bản sắc văn hóa tốt đẹp đặc trưng của mình vào mỗi dịp Tết cổ truyền, cũng hòa  vào dòng chảy văn hóa đa dạng của các dân tôc anh em trên khắp mọi miền Tổ quốc. Một mùa xuân mới lại về bên bờ Vịnh Hạ Long xinh đẹp, nơi có những con người vẫn ngày đêm bám biển, gìn giữ cho Hạ Long những nét đặc trưng, riêng có của một vùng vịnh có một không hai trên thế giới.

Hằng Ngần